چشمهاي مركب در حشرات كامل به تعداد يك جفت در طرفين سر به اشكال بيضي ، گرد، نيم كروي و يا لوبيائي قرار دارند وعضو اصلي بينائي هستند.هرچشم مركب ازچند واحد بينائي به نام اوماتيدي Ommatidie تشكيل شده و تعداد آنها در حشرات مختلف متفاوت است. چنانچه در كرم شب تاب2500 ، در مگس خانگي 4000 و در سوسك Dytiscus 9000 عدددر هر چشم مركب مي باشد.هر اوماتيدي شبيه يك چشم ساده بوده و از سه قسمت قرنيه، عدسيه، وشبكيه يافته است. قرنيه به شكل عدس كوچك و شفاف از جنس كوتيكول است عدسيه متشكل از چهار سلول بلوري است كه به مخروط بلوري مرسوم است . شبكيه از 6 تا8 سلول حسي طويل و رنگي تشكيل شده و در محور بينائي يا رابدوم قرار دارند.عدسيه وشبكيه هر اوماتيدي به وسيله غلافي از سلولهاي رنگين به نام عنبيه احاطه شده اند .انتهاي رشته هاي عصبي سلولهاي بينائي به عصب هاي مربوط و سپس به عقده هاي بينائي در مغز جلوئي متصل مي گردند.
طرز بينائي در چشمهاي مركب – بينائي در اوماتيدي ها ، يا به طريق تشكيل تصوير پهلوي هم صورت مي گيرد . در اين حالت اوماتيدي ها از يكديگر مجزا بوده و هر يك از آنها تصوير قسمتي از جسم مورد نظر را در قاعده عدسيه به طور معكوس مي سازد و تصوير كامل و حقيقي از پهلوي هم قرار گرفتن اين تصاوير حاصل مي گردد و اين حالت در پروانه هاي روز پرواز و زنبورها ومگس ها و سخت بالپوشان وجود دارد و يا اوماتيدها از يكديگر مجزا نبوده و تصوير نهائي از روي هم قرار گرفتن چندين تصوير جزء حاصل مي گردد. و اين حالت در پروانه هاي روزپرواز و زنبورها و مگس ها و سخت بالپوشان وجود دارد و يا اوماتيدها از يكديگر مجزا نبوده و تصوير نهائي از روي هم قرار گرفتن چندين تصوير جزء حاصل مي گردد. حشرات بر خلاف انسان اشعه ماوراء بنفش را تشخيص مي دهند ، ولي بر عكس ، اكثر آنها رنگ قرمز را درك نمي كنند. به همين لحاظ رنگها در نظر حشرات با آنچه ما مي بينيم فرق دارد.
2- حس شنوايي: اعضاي حس شنوائي در حشرات مختلف، متفاوت است در بعضي از حشرات مانند پروانه ها موههاي ظريف سطح بدن از نظر حس شنوائي اهميت دارند. در سوسري ها وسيرسيركها موههاي حسي پيوستهاي انتهاي شكم نسبت به ارتعاشات خيلي ضعيف و يا قوي حساس هستند . اعضاء كردوتونال Chordotonal در قسمتهاي مختلف بدن بعضي از حشرات تمركز داشته و اعضاء شنوائي ديگري به نام عضو جونسون Johnston در مفصل دوم شاخك پشه هاي تيره Culicidae مشاهده مي شود. كامل ترين دستگاه شنوائي ،عضو Tympanal است كه به منزله گوش حشرات به حساب مي آيد و در مل هاي شاخك كوتاه به شكل يك جفت حفره شفاف در طرفين اولين مفصل شكم قرار دارند و در ملخها شاخك بلند و سيرسيرك به صورت پرده كوچك و سفيد رنگ ، در قاعده ساق پاهاي جلويي ديده شده و در زنجره هاي خانواده Cicadidae درحلقه دوم سينه مشاهده مي گردد . عضو تيمپانال متشكل از يك پرده كوتيكولي نازك و شفاف به نام طبل و در زير آن اعضاء شنوائي به نام اسكولوپيدي Scolopidi قرار دارند.
3- حس لامسه – جلد كوتيكولي بدن حشرات اگر چه سبب مقاومت وپايداري آنها نسبت به ارتعاشات وفشارهاست ، ولي موهاي حسي و خارهاي پراكنده در سطح بدن ، سبب حساسيت آنها نسبت به عوامل محيط خارج بوده و اين موها به وسيله سلولهاي حساس دو قطبي جلد به مراكز عصبي مربوط مي شوند . در پشته ها ، شاخكها مجهز به موههاي حسي حرارتي و يا موهاي حسي رطوبتي هستند. عامل موثر در نزديك شدن پشه هاي خونخوار به بدن انسان علاوه بر بو ، حرارت بدن نيز هست. اعضاء لامسه ديگر از قبيل عضو حسي كامپانيفرم Campaniforme در بال پروانه ها و يا هالتر در دوبالان ، اعضاء اسكولوپيدي در شاخكها و پالپهاي دوبالان و عضو جونسون در مفصل دوم شاخكپشه هاي خانواده Culicidae رشد قابل توجه داشته ، سبب حساسيت آنها نسبت به عوامل محركه محيط خارج مي گردند .
4- حس چشائي – اين حس معمولا در حشرات قوي است ، چنانچه زنبور عسل طعم هاي شيرين ، شور، تلخ و غيره ... را از يكديگر تمايز مي دهد، و اين عمل را به كمك موهاي حسي موجود در سطح زائده هاي لب بالا و پائين و پالپهاي آرواره پائين و حتي پنجه ها انجام مي دهد. گاهي موهاي حسي چشائي در آلت تخمريز (سيرسيركها و بعضي از زببورهاي پارازيت ) پراكنده هستند.
5- حس بويايي – حشرات معمولا به وسيله بوهائي كه براي انسان غير قابل درك است جلب مي شوند. اعضاء بويائي به صورت موهاي حسي و يا فرورفتگي هاي كوچك جلدي در سطح بدن حشرات پراكنده هستند . پروانه نر طاووس گلابي به وسيله بوي مخصوص جنس مخالف تا فاصله 5 كيلومتري آن را پيدا مي كند . تله هاي فرموني كه امروزه جهت بررسي تغييرات جمعيت حشرات بكار مي روند بر اين اساس ساخته شده اند . حس بويائي در بعضي از حشرات از نظر اتنخاب ميزبان و محل تخمريزي اهميت دارد ، چنانچه پروانه هاي خانواده Pieridae به طرف بوي كلم جلب مي شوند ، زنبورهاي پارازيت جنس Trichogramma هنگام تخمريزي تخم هاي پارازيت شده ميزبان را با بوي آنها از تخمهاي سالم تشخيص مي دهند . حس چشائي همراه حس بويائي عامل مهمي تغذيه و تخم ريزي حشرات محسوب مي گردند.