حشره شناسی
 

اول - ساختمان خارجي بدن حشرات Morphology:
بدن حشرات از سه قسمت سر ، سينه و شكم تشكيل شده است جلد بدن در حشرات به منزله اسكلت خارجي است و بدن را در برابر عوامل نامساعد طبيعي محفوظ نگه مي دارد ، از خيس شدن در آب ، خشك شدن در نتيجه تبخير زياد ، حمله عوامل بيماري زا ، صدمات و ضربات خارجي مصون مي دارد و به حشره امن زندگي در شرايط بسيار متفاوت محيط خارج را مي دهد.
الف – جلد و مشتقات آن :
جلد از دو طبقه كوتيكول و هيپودرم تشكيل يافته است
1- كوتيكول: يا پوست شامل سه لايه كوتيكول روئي ، مياني و دروني است .
كوتيكول روئي يا خارجي Epicuticule به وسيله غده هيپودرمي ترشح مي شود و فاقد كيتين و متشكل از تركيبات گوگردي ، ازته ، مواد چربي و كوتيكولين است و وظايف مختلفي نظير محافظت ، تزئين و غيره را انجام مي دهد. اين لا يه شامل : سيمان ، موم ، پلي فنول و كوتيكول مي باشند.
كوتيكول مياني Exocuticule معمولا به رنگ تيره و به ضخامت چند ميكرون و خيلي سخت است. اين طبقه از لايه هاي كيتين و آرتنوپودين به طور متناوب تشكيل شده است .
كوتيكول درونيEndocuticule در زيركوتيكول مياني قرار گرفته و ماده اصلي تشكيل دهنده آن كيتين است و از نظر ساختماني شباهت زيادي به كوتيكول مياني دارد با اين تفاوت كه در مياني رنگ دانه هاي تيره و ساختمان متراكم تر وجود دارد.
2- هيپودرم يا بشره :شامل سلولهاي مكعبي است كه در زير كوتيكول دروني و در روي يك لايه نازك به نام غشاء قاعده اي قرار دارد و محتوي رنگ دانه هاي مختلف و غده هاي ترشحي جلدي است كه مواد مختلف نظير ، موم ، لاك و غيره را ترشح مي نمايد . و ظايف حسي جلد به وسيله سلولهاي حسي اپيدرم و رشته هاي عصبي انجام مي شود. عموماً كوتيكول از قطعات سختي به نام اسكلريت تشكيل يافته كه به وسيله شيارها يا قسمتهاي نرم و قابل ارتجاع غشاء بين حلقه اي Coria به همديگر متصل مي شوند و قدرت تحرك در قسمتهاي مختلف بدن بستگي به رشد اين غشاء دارد ، به طوري كه در جلد ظاهراً حالت مفصلي مشاهده مي گردد ، در حلقه هاي شكم بين اسكلريت ها عريض بوده و در نتيجه قدرت تحرك نامحدود است . وجود غشاء بين حلقه اي در بدن حشرات از نظر حركت قسمتهاي مختلف بدن نسبت به هم ، حركات تنفسي ازدياد حجم شكم و غيره اهميت دارد. خطوط بين اسكلريت ها را درز Suture مي نامند. قطعات كيتيني در داخل داراي تا خوردگيهائي بنام آپودم مي باشند كه از نظر اتصال ماهيچه ها و استحكام بدن اهميت دارند.
3- تزئينات جلد: سطح خارجي بدن حشرات داراي تزئينات مخصوصي مثل خار، فلس ، دندانه ، برجستگي هاي كنگره اي و دكمه اي و يا به صورت شاخ است و گاهي اين برجستگي ها به رشته هاي عصبي مربوط بوده و زائده هاي حسي را به وجود مي آورند. رنگهاي مختلف بر اساس دو منبع فيزيكي و شيميايي ايجاد مي شود . شدت رنگ فيزيكي به ضخامت جلد كيتيني و عوامل محيطي مثل زاويه تابش نور و رطوبت و غيره بستگي دارد و رنگهاي فيزيكي بيشتر در پروانه ها كه سطح بدن آنها از فلس پوشيده شده ديده مي شوند . رنگهاي شيميايي در نتيجه وجود رنگدانه ها در لايه كوتيكول مياني و سلولهاي هيپودرمي جلد هستند ، از قبيل رنگهاي قهوه اي ، سياه قرمز ، نارنجي سبز و... و متغير بوده و به عوامل داخلي و خارجي مثل رژيم غذايي و آب و هوا تغيير پيدا مي كند. رنگ و نقش و نگارها در بعضي حشرات مثل كفشدوزك مبدا ارثي دارد.
ب – ماهيچه ها : ماهيچه هاي بدن حشرات بر دو نوع هستند : دسته اول ماهيچه هاي اسكلت كه معمولا ً از يك آپوديوم كيتيني به ديگري متصل مي گردد و سبب انقباض و حركت حلقه‌ها مي شود . دسته دوم ماهيچه هاي اعضاي داخلي كه مركب از رشته هاي حلقوي و طولي است ، هر رشته ماهيچه داراي يك پوشش به نام ساركولم ((Sarcoleme و در داخل آن ماده قابل انقباض و چند هسته است . ماهيچه ها را با توجه به نوع عمل آنها ماهيچه هاي انبساط كننده ودور كننده و نزديك كننده و بالابرنده نامگذاري كرده اند.
پ – ساختمان سر و ضمائم آن :
سر در حشرات به اشكال مختلف كروي ، بيضي ، مثلثي ، استوانه اي و قلبي مشاهده مي شود و داراي يك سوراخ دهاني ، محل شروع لوله گوارش و يك سوراخ پشتي كه محل عبور مري و زنجير عصبي است مي باشد . كپسول سر به صورت قطعه واحدي است كه محتوي مغز و ماهيچه هاي ضمائم سر مي باشد. فضاي دخلي آن داراي قطعات كيتيني است به نام تانتوريوم كه با لبه هاي داخلي اسكلريت ها مجموعاً اسكلت داخلي سر را تشكيل مي دهند كه داراي يك بازوي عقبي و دو بازوي جلويي است و از نظر اتصال ماهيچه هاي آرواره هاي بال و پائين و همچنين انبساط بخش جلوي لوله گوارش اهميت دارد.
قسمتهاي مختلف سر و محل قرار گرفتن آنها
1- فرق سر Vertex در قسمت فوقاني سر كه داراي يك درز طولي است.
2- پشت سرOcciput ناحيه اي كه بين سر و گردن قرار دارد.
3- گلو Galea قسمت تحتاني دهان و بعد از سر.
4- گيجگاه Tempora قسمت بالايي و طرفين سر و پشت چشم مركب.
5- گونه Gena قسمت طرفين سر و زير چشم هاي مركب.
6- پيشاني Fornt بين دو چشم مركب و گونه ها كه چشم ساده مياني را در بر مي گيرد.
7- قطعه زير پيشاني Clypeus بعد از پيشاني و به وسيله شياري از آن جدا مي شود.
8- اعضاء حسي كه شامل يك جفت شاخك ، يك جفت چشم مركب و 1-3 عدد چشم ساده است.
9- قطعات دهان Mouth parts شامل لب بالا و پايين يك جفت آرواره بالا و پايين
10- گردن Cervix حد فاصل بين سر و قفس سينه واقع شده و ساختمان كيتيني يا غشائي دارد .
از نظر قرار گرفتن سر نسبت به محور بدن و طرز باز شدن دهان به طور كلي سه حالت زير در حشرات مشاهده مي شود:
پروگنات : Prognathus : در اين حالت سر متوجه به جلو و دهان در امتداد محور طولي بدن قرار دارد مانند گوش خيزك .
اورتوگنات Orthognathus : دهان در زير سر واقع شده و سر عمود به محور بدن مي باشد مثل راست بالان.
اپيستوگنات Opistognathus : در اين حالت سر متمايل به عقب و دهان در زير سر قرار دارد ، نظير شته ها و شپشكها
پيوستهاي سر:
1- شاخكها :
آنتن يا شاخك عضوي است حسي ، كه در تمام حشرات به استثناي حشرات راسته بي شاخكان و بعضي از لاروها در جلو سر وجود دارد . شاخكها دائماً در حركت هستند و يكي از حساسترين اعضاء بدن و مجهز به ضمائم حسي مختلف نظير حس شنوائي ، چشائي ، بويائي و تماسي هستند و از تعدادي مفصل تشكيل يافته كه از نظر شكل و اندازه يكنواخت نمي باشند و شامل سه قسمت هستند.
(1) اسكاپ Scapus كه اولين مفصل شاخك بوده و معمولاً بلندتر و عريضتر از مفصل هاي ديگر است.
(2) پديسل Pedicellus كه بعد از اسكاپ قرار دارد و داراي عضو مخصوص حسي به نام عضو جونسون مي باشد.
(3) تاژك Flagellum كه شامل بقيه مفصل هاي شاخك از مفصل سوم به بعد مي باشد.

اشكال شاخك : شاخك در حشرات به اشكال زير ديده مي شود.
1- شاخك دوكي Fusiform : كه مفصل هاي ابتدائي و انتهايي شاخك كم عرض و مفصل هاي وسطي عريض تر است . مانند جنس Acridella
2- شاخك نخي Filiform: كه مفصل هاي استوانه اي شكل و باريك است . مانند ملخ شاخ كوتاه
3- شاخك موئي Setaceous : كه مفصل انتهايي شاخك (تاژك) باريك و به صورت موي بلند ديده مي شود. مانند سوسري ها
4- شاخك تسبيحي Moniliform : كه مفصل ها به شكل دانه هاي تسبيح به دنبال يكديگر قرار دارند مانند موريانه ها .
5- شاخك چماقي Claviform: كه عرض مفصلهاي شاخك تدريجاً به طرف انتها افزايش مي يابد ، مانند سوسكهاي خانواده Cucujidae
6- شاخك سنجاقي Capitate : كه چند مفصل انتهايي شاخك پهن و به شكل سر گرز يا سنجاق شده است مانند سوسكهاس خانواده Scolytidae
7- شاخك اره اي Serrate : كه كنار خارجي مفصلهاي شاخك مجهز به دندانه هاي كوتاه و مثلثي شكل است مانند سوسكهاي خانواده Buprestidae
8- شاخك زانوئي Geniculate : كه در اين نوع شاخك ها اسكاپ طويل و در محل اتصال به پديسل زاويه اي تشكيل مي دهد. مثل مورچه ها
9- شاخك ورقي Lamellate: كه چند مفصل انتهايي شاخك پهن و مانند پره هاي بادبزن فرنگي رويهم قرار مي گيرند نظير سوسك كرم سفيد ريشه
10- شاخك شانه اي Pectinate , Bipectinate كه كنار خارجي مفصل هاي شاخك داراي دندانه بلند است ، اگر يك طرف شاخك دندانه دار باشد Pectinate ، شاخك به شكل شانه يك طرفه است مانند سوسك گوزن پرنده و چنانچه دو طرف شاخك مجهز به دندانه باشد Bipectinate به شكل شانه دو طرفه است مثل پروانه ابريشم.
11- شاخك ميله اي Stylate : كه مفصل سوم يا مفصل انتهائي شاخك مجهز به يك زائده ميله اي شكل است به نام Stylate مانند شاخك بعضي از مگسها.
12- شاخك مودار Aristate: شاخك معمولا كوتاه و سه مفصلي است و مفصل سوم داراي موي درشتي به نام Arista است نظير غالب مگسها.
13- شاخك پروش Plumose كه يك طرف يا دو طرف مفصلهاي شاخك مجهز به رشته هاي طويل و گاهي متراكم مي باشد نظير شاخك پروانه پر طاووس گلابي ونر بعضي از پشه ها.
قطعات دهان :
قطعات دهان در حشرات بسته به رژيم غذايي و فيزيولوژي گونه هاي مختلف متفاوت بوده و بطور كلي تيپهاي ساختماني ساينده(ملخ) – زننده(پشه) – مكنده (پروانه) – ليسنده(مگس) – مخطط (زنبور عسل ) مشاهده مي شود.
تيپ ساينده Chewing – اين تيپ ، در حشرات راستهThysanura ، راست بالان ، سخت بالپوشان ، لارو پروانه ها و غيره مشاهده مي شود و از قطعات زير تشكيل يافته است :
1- لب بالا Labrum : در زير Clypeus قرار دارد و سطح داخلي آن اپي فارنكس ناميده مي شود.
2- آرواره بالا Mandible : كه به شكل هرم مثلثي كه لبه داخلي آن دندانه دار است و به تعداد يك جفت در زير لب بالا قرر گرفته و عمل قرار گرفتن و خورد نمودن مواد غذائي را انجام مي‌دهند.
3 – آرواره پائين Maxilla : كه به تعداد يك جفت در زير آرواره هاي بالا قرر دارد و از قطعات زير تشكيل شده است : پايه Cardo در قاعده آرواره هاي پائين كه به وسيله يك برآمدگي به تانتوريم متصل مي گردد. تنه Stipesكه به شكل قطعه بزرگي است و لبه داخلي آن به نام internal lobe يا Lacinia مرسوم است و معمولا مجهز به مژه يا خار مي باشد . لبه خارجي آن External lobe يا Galea ناميده مي شود و همچنين داراي يك پالپ چند مفصلي است .
4- لب پائين Labium كه قسمت متحركش به صورت قطعه اي بزرگ و قلبي شكل است و دو لبه داخلي آن تشكيل دو زبانه به نام گلوسا را مي دهد كه در بعضي حشرات مثل زنبور عسل با هم يكي شده و قطعه نسبتا‌ً بزرگي به نام زبان يا Ligula را بوجود مي آورد.لبه هاي خارجي تشكيل زبانه هاي خارجي يا پاراگلوسا را مي دهند كه پالپهاي لب پائين در طرفين آن قرار دارند.
5- هيپوفارنكس: يك زائده زبان مانندي است كه در جلو و يا بالاي لب پائين و آرواره پائين قرار گرفته كه عضو چشائي بوده و مجاري غدد ترشحي بزاق در زير قاعده آن باز مي شوند.
تيپ زننده (مكنده زننده) Piercing – Sucking در اين تيپ آرواره هاي بالا و پائين به صورت ميله اي باريك به نام استايلت تغيير شكل داده و براي سوراخ كردن پوست بدن حيوانات و يا بافتهاي گياهان به منظور مكيدن خون و يا شيره گياهان مورد استفاده قرار مي گيرد. اين ميله ها كيتيني و فاقد مو و فلس هستند . در خرطوم مفصلي ها لب پائين به شكل غلاف طويل و ناودان مانندي است كه ميله ها را در بر مي گيرد و آرواره هاي بالا و پائين به هم چسبيده و دو كانال فوقاني و تحتاني را بوجود مي آورند كه از كانال تحتاني موسوم به كانال بزاقي آب دهان حشره در بافتهاي نباتي و يا بدن حيوانات وارد شده و سبب رقيق شدن شيره نباتي و يا جلوگيري از انعقاد خون مي شود و بسهولت از كانال فوقاني به نام كانال غذائي به طرف دهان حشره جريان پيدا مي كند . لب بالا به صورت قطعه كوچكي قسمتي از خرطوم را مي پوشاند .
تيپ مكنده Siphoning - اين تيپ قطعات دهان در پروانه ها مشاهده مي گردد در اين حشرات خرطوم از اتصال دو لبه خارجي آرواره هاي پائيني به وجود مي آيد و مجراي بين آنها براي مكيدن مايعات بكار مي رود و مجهز به اعضاء حسي متعدد و گاهي زائده هاي كيتيني است كه براي جويدن بافتهاي گياهي بكار مي رود. لب پائين به صورت يك صفحه غشائي كوچك و ساده بوده و در طرفين آن پالپ هاي سه مفصلي قرار دارند ، لب بالا به صورت يك رشته نازك عرضي تغيير شكل داده و آرواره هاي بالا خيلي كوچك و يا بكلي از بين رفته اند.
تيپ ليسنده Sponging – حشرات ليسنده معمولا ً با خرطوم خود از مايعات تغذيه مي كنند . اين خرطوم زانويي شكل و متحرك و از رشد لب پايين بوجود آمده است و قاعده آن Rostrum و انتهاي آن Haustellum ناميده مي شود. و در انتهاي قسمت هوستلوم يك قطعه اسفنجي به نام Labella مشاهده مي گرددكه سطح آن مجهز به شيارهاي متعدد است و هنگام تغذيه با فشار دادن قسمت اسفنجي شيارهاي مزبور پر از مايع مي شوند و اين كانالها در انتها به كانال غذائي مربوط مي گردند. كانال غذايي از اتصال دو ميله Stylet كه يكي از رشد طولي لب بالا و ديگري از رشد زائده لب پائين بوجود آمده است .
تيپ مخطط Chewing – Lapping اين تيپ قطعات دهان مخصوص راسته بال غشائيان يا زنبورها مي باشد در زنبور عسللب بالا و آرواره هاي بالا نظير تيپ ساينده رشد معمولي داشته و لب بالا كوچك و هلالي و يا مستطيلي شكل و آرواره هاي بالا خميده و دندانه دارند . خرطوم از رشد طولي آرواره هاي پائين و لب پائين بوجود آمده است در آرواره هاي پائين پايه قوسي شكل ، تنه كشيده و ضخيم ، لبه هاي خارجي خنجري شكل و لبه هاي داخلي از بين رفته و يا به صورت قطعه كوچكي در قاعده لبه خارجي ديده مي شوند . در لب پائين چانه مثلثي شكل و زبانه هاي داخلي يا گلوسا قطعه طويلي به نام زبان يا Ligula را مي سازندو زبانه هاي خارجي يا پاراگلوسا به صورت يك قطعه كوچك در قاعده آن ديده مي شوند .زبان قابل انعطاف و داراي مجراي ترشحي بزاق است.
ت – قفسه سينه ( ( Thorax و ضمائم آن :
قفس سينه از جلو به گردن و از عقب به شكم اتصال دارد و از سه حلقه پيش قفس سينه – ميان قفس سينه و پس قفس سينه تشكيل يافته در حشرات بالدار دومين و سومين حلقه قفس سينه – مجهز به بال مي باشند . در حشرات با پروازهاي طولاني و سريع ميان قفس سينه به علت رشد فوق العاده ماهيچه هاي مربوط به بالها بيش از دو حلقه ديگر بزرگ شده و بر عكس در حشرات دونده و يا كم پرواز رشد پيش قفس سينه بيشتر از ميان قفس سينه است . هر يك از حلقه هاي قفس سينه از دو نيم حلقه پشتي ، شكمي و قطعات پهلوئي تشكيل يافته است . به دنبال هر يك از گرده ها يك قطعه پس گرده وجود دارد كه در اصل همان Acrotergite مي باشد. هر يك از گرده ها از سه قسمت پيش گرده سپر و سپرچه تشيل يافته و قسمت سپرچه در بعضي از حشرات مانند بعضي از سن ها رشد زياد كرده و گاهي تمام شكم را مي پوشاند.
سه نيم حلقه زيرين قفس سينه بترتيب به نامهاي پيش سينه Prosternum ،ميان سينه Mesosternum و پس سينه Metasternum ناميده مي شود و هر يك از آنها به نوبه خود از قسمتهاي Sternum . Sternellum .Presternum تشكيل يافته است.قطعات پهلوئي در طرفين سبب اتصال گرده ها به سينه ها مي گردند و هر يك از قطعات پهلوئي از دو قطعه جلوئي و عقبي تشكيل يافته است . در حشرات استيگمات هاي قفس سينه اي در قسمت هاي پهلوئي ، ميان و پس قفس سينه قرار دارند . ضمائم قفس سينه عبارتند از:
1- پاها (Legs):
پاها از ضمائم قفس سينه و عضو اصلي حركت و راه رفتن حشرات مي باشند و بسته به شرايط زندگي زندگي تغييرات ساختماني در آنها مشاهده مي شود . تعداد پاهاي سينه در حشرات سهخ جفت (6عدد) مي باشد و از اين جهت آنها را شش پايان ( Hexapoda ) مي نامند. هر پا از قسمتهاي زير تشكيل يافته است .پيش ران – پي ران – ران –ساق – پنجه – پيش پنجه (پيش پنجه معمولاً داراي يك جفت ناخن مي باشد كه در قاعده داراي اندامهاي كيسه مانندي به نام بالشتك كناري و گاهي در فاصله آن زائده باريك و مو مانندي به نام بالشتك وجود دارد. )
رشد قسمتهاي مختلف پا در تمام حشرات يكسان نبوده و بر حسب محل زندگي و نوع فعاليت حشره متفاوت است . اشكال عمده پا به قرار زيرند
(1) پاهاي دونده – در اين تيپ پا ، ران و ساق طويل و باريك مي باشند مانند سوسري ها
(2) پاهاي رونده – پاهاي كوتاه ، ران و ساق قوي و پنجه پهن است مانند سخت بالپوشان
(3) پاههاي كننده – در حشرات با پاهاي كننده ساق پاهاي جلوئي و گاهي پنجه پهن و مجهز به دندانه هاي تيز است مانند آبدزدك .
(4) پاهاي جهنده – در ملخ ران پاهاي عقب طويل و عريض و ساق آنها بلند است .
(5) پاههاي شكاري – در پاههاي جلوئي ران پا مجهز به خارهاي بلند و داراي شياري است كه ساق پا در صورت لزوم در آن قرار مي گيرد و همچنين ساق مجهز به دندانه يا خار است مانند شيخك
( 6) پاهاي شناوري – در حشرات آبزي پاها به شكل پارو در آمده و ران و ساق پهن ، طويل و پوشيده از موهاي متراكم است مانند سن هاي آبي
2- بال ها (Wings) :
حشرات معمولا داراي دو جفت بال هستند كه در طرفين حلقه دوم و سوم قفس سينه به بدن متصل مي باشند و رشد و ساختمان آنها بسته به محل زندگي و نوع فعاليت حشره متفاوت است . بي بالي كه به ندرت در راسته بالداران مشاهده مي شود در نتيجه سازش حشرات با محيط زندگي انگلي (شپش ها ) و گاهي دو شكل جنسي (شپشكهاي نباتي) و يا چند شكلي (شته ها) مي باشد.
در مگس ها و افراد نر شپشكهاي نباتي بالهاي زيرين تبديل به عضو حسي Balancier به شكل سنجاق شده اند . بالها به دو صورت غشائي و كيتيني مي باشند. بالهاي غشائي ، شفاف و نرم رگبندي آنها مشخص است و بالهاي كيتيني كه در راسته سخت بالپوشان وجود دارند در عمل پرواز دخالت نداشته و فقط براي حفاظت بالهاي زيرين بكار مي روند و جنس آنها كيتيني و سخت و رگبندي آنها نا مشخص است . در اين حشرات بالهاي عقبي پهن و مخصوص پرواز بوده و هنگام استراحت مثل باد بزن در زير بالپوشها جمع مي شوند . تزئينات بالها در حشرات مختلف متفاوت است چنانچه بال پروانه ها مجهز به فلس هاي رنگارنگ و بال زنبورها شفاف و فاقد رگبندي زياد و بر عكس در بال توري ها رگهاي طولي و عرضي بال زياد مي باشند . گاهي بالهاي موها و كركها و ريشك هايي هستند ، مانند بال تريپس ها . از نظر ساختمان داخلي رگهاي بال محتوي خون و يك تراشه و گاهي يك رشته عصبي بخصوص در بالهائي كه داراي موهاي حسي هستند وجود دارد. سطح بال را مي توان به بخشهاي جلوئي ، عقبي و محوري تقسيم نمود. بخش جلوئي بال را كه داراي رگهاي طولي متعدد است بخش رميژيوم Remigium بخش عقبي نرم و تا شونده را وانوس مي نامند و اين دو قسمت به وسيله چين وانال از يكديگر مجزا مي شوند. بر طبق نظريه كامستوك و نيدهام رگهائي طولي بال به قرار زير هستند :
(1) رگ كناري: Costal در لبه جلويي بال قرار دارد و معمولاً ساده است .
(2) رگ زير كناري Subcostal مقعر و معمولاً ساده است.
(3) رگ شعاعي Radial معمولا چند شاخه است .
(4) رگ مياني Medial ابتدا دو شاخه و گاهي هر يك از شاخه ها به چند شاخه ثانوي تقسيم مي‌شوند.
5) رگ بازوئي Cubital معمولا چند شاخه است .
(6) رگ عقبي Anal آخرين رگهاي طولي بال و تعداد آن متغير است.
(7) رگ ژوگال Jugal بعد از رگهي آنال در ميدان ژوگال قرار دارند و معمولا داراي چند رگ هستند.
رگهاي عرضي بال در حد فاصل طولي و به طور عمود يا مايل به آنها قرار دارند رگهاي عرضي كه از نظر رده بندي اهميت دارند ، به قرار زير هستند :
(1) رگ عرضي بازوئي بين رگهاي كناري و زير كناري نزديك به قاعده بال قرار دارد (h)
(2) رگ عرضي شعاعي ، رگهاي طولي شعاعي را به يكديگر متصل مي كند(r)
(3) رگ عرضي شعاعي – مياني ، بين رگهاي شعاعي و مياني قرار دارند(r-m)
(4) رگ عرضي مياني ، رگهاي مياني را به يكديگر متصل مي كند (m)
(5) رگ عرضي بازو ئي ، بين دو رگ مياني و بازوئي قرار دارد(m-cu)
سلولهاي بال ، از تقاطع رگهاي طولي و عرضي سلولهاي بال بوجود مي آيند . اين سلولها باز يا بسته بوده و در رده بندي بعضي از حشرات نطير زنبورها و پشه ها اهميت فوق العاده دارند. مثلاً در پروانه ها سلول ديسكال كه در حد فاصل رگهاي شعاعي و مياني و حجره تيريديال در حد فاصل رگهاي مياني و بازوئي قرار دارند.
ث- شكم : ( Abdomen)
سومين قسمت بدن حشره مي باشد و به اشكال استوانه اي ، پهن ، گرد و يا در طرفين كتابي ديده مي شود تعداد حلقه هاي آن در حشرات مختلف متفاوت است ، از شش حلقه در حشرات عصبي و دستگاه تناسلي و دفعي است . هر حلقه شكم از دو نيم حلقه پشتي و شكمي تشكيل يافته كه به وسيله قطعات پهلوئي به يكديگر متصل مي گردند و منافذ تنفسي در اين قطعات قرار دارند. حلقه هاي شكم معمولاً سخت و بندرت پوشيده از مو ، كرك ، فلس و تزئينات ديگر هستند . در حشرات كامل شكم مجهز به اعضاي تناسلي و جفتگيري است.
پيوستهاي شكم:
حلقه هاي شكم در بعضي از حشرات مجهز به پيوستهايي هستند . چنانچه در لاروهاي يكروزه و بهاره هفت حلقه شكم مجهز به پيوست هاي تنفسي تراشه – برانشي مي باشند . در لارو پروانه‌ها و بعضي از زنبورهاي زير راسته Symphyta استرنيت هاي شكم مجهز به تعددادي پاهاي دروغي به نام پاهاي شكمي هستند كه ساختمان مفصلي ندارند و به صورت برآمدگي هايي مي‌باشند كه در انتها به يك لبه تو رونده به نام پلانتا و قلابهائي در روي آن ختم مي شوند. شكل پلانتا – تعداد قلابها و همچنين طرز قرار گرفتن آنها فوق العاده متغير است و از نظر تشخيص و رده بندي اهميت دارد. چنانچه در لارو پروانه هاي Microfrenates قلابها در حول يك دايره كامل قرار داشته و خميدگي آنها به طرف خارج است و در لايه پروانه هاMicrofrenates قلابها به صورت نيم دايره در لبه خارجي پلانتا قرار داشته و خميدگي انتهاي قلابها به طرف داخل است. پاهاي شكمي در لارو زنبورهاي زير راسته Symphyta فاقد قلاب است . انتهاي شكم در بعضي حشرات مجهز به يك جفت زائده به نام سرسي Cerci مي باشد.


موضوعات مرتبط: مورفولوژی
[ شنبه 1389/05/16 ] [ 14:30 ] [ غلامحسین حسن شاهی ]
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

غلامحسین حسن شاهی
دانشجوی ارشد حشره شناسی
شاهد تهران 1389
امکانات وب